قرص ضد بارداری چیست؟ روش مصرف، عوارض و نکات استفاده
1 دقیقه خوانده شده
قرص ضد بارداری چیست؟ روش مصرف، عوارض و نکات استفاده
قرص ضد بارداری چیست؟
قرص ضد بارداری یکی از روش های رایج پیشگیری از بارداری است که با استفاده از هورمون ها، احتمال آزاد شدن تخمک و در نتیجه بارداری را کاهش می دهد. این قرص ها در انواع مختلفی تولید می شوند و انتخاب گزینه مناسب به شرایط جسمی، سن، سابقه پزشکی، شیردهی و داروهای مصرفی فرد بستگی دارد.
اگر قصد استفاده از قرص های ضد بارداری را دارید، بهتر است پیش از شروع مصرف با انواع آن ها، روش صحیح استفاده، عوارض احتمالی و نکات ایمنی آشنا شوید. در این مطلب از ایران ناز، مهم ترین نکات مربوط به قرص های پیشگیری از بارداری را بررسی می کنیم.
قرص ضد بارداری چگونه عمل می کند؟
قرص های ضد بارداری هورمونی با تاثیر بر فعالیت دستگاه تولید مثل، از بارداری جلوگیری می کنند. نحوه عملکرد آن ها به نوع قرص بستگی دارد، اما مهم ترین سازوکارهای آن عبارت اند از:
- جلوگیری از آزاد شدن تخمک از تخمدان ها در بسیاری از مصرف کنندگان
- غلیظ کردن مخاط دهانه رحم و دشوارتر کردن عبور اسپرم
- ایجاد تغییراتی در چرخه قاعدگی و پوشش داخلی رحم
قرص های ترکیبی عمدتا با جلوگیری از تخمک گذاری عمل می کنند. قرص های حاوی پروژستین تنها نیز با غلیظ کردن مخاط دهانه رحم و در برخی انواع با مهار تخمک گذاری، احتمال بارداری را کاهش می دهند.
انواع قرص های ضد بارداری
قرص های هورمونی پیشگیری از بارداری به دو گروه اصلی تقسیم می شوند.
۱. قرص های ترکیبی
این قرص ها حاوی دو نوع هورمون، یعنی استروژن و پروژستین، هستند. قرص های ترکیبی از تخمک گذاری جلوگیری می کنند و ممکن است علاوه بر پیشگیری از بارداری، به منظم شدن قاعدگی، کاهش دردهای قاعدگی و کمتر شدن خونریزی شدید کمک کنند.
با این حال، این قرص ها برای همه افراد مناسب نیستند. سابقه لخته شدن خون، فشار خون کنترل نشده، برخی انواع میگرن و بعضی بیماری های دیگر می توانند مصرف آن ها را نامناسب یا پرخطر کنند.
۲. قرص های حاوی پروژستین تنها
این گروه که گاهی مینی پیل نامیده می شوند، فاقد استروژن هستند. این قرص ها ممکن است برای برخی افرادی که نمی توانند از قرص های ترکیبی استفاده کنند، گزینه مناسب تری باشند.
قرص های پروژستینی در دوران شیردهی نیز می توانند قابل استفاده باشند، اما انتخاب آن ها باید با توجه به شرایط فرد و نوع فرآورده انجام شود. زمان بندی مصرف در این گروه اهمیت زیادی دارد و میزان تاخیر مجاز به نوع قرص بستگی دارد.
میزان اثربخشی قرص ضد بارداری چقدر است؟
میزان اثربخشی قرص های ضد بارداری به منظم بودن مصرف، نوع قرص و رعایت دستورالعمل آن بستگی دارد. بر اساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، با مصرف معمول قرص های خوراکی، حدود ۴ تا ۷ نفر از هر ۱۰۰ مصرف کننده ممکن است طی یک سال باردار شوند.
با مصرف صحیح و منظم، این میزان به حدود ۱ نفر در هر ۱۰۰ مصرف کننده در سال کاهش می یابد. فراموش کردن قرص، شروع دیرهنگام بسته جدید، استفراغ یا اسهال شدید و مصرف بعضی داروها می توانند اثربخشی روش را کاهش دهند.
نکته مهم این است که قرص ضد بارداری از عفونت و بیماری های مقاربتی پیشگیری نمی کند. در صورت احتمال انتقال این عفونت ها، استفاده از کاندوم اهمیت دارد.
روش صحیح مصرف قرص ضد بارداری
روش مصرف به نوع قرص و دستورالعمل بسته دارو بستگی دارد. بعضی بسته ها شامل ۲۱ قرص فعال هستند و برخی دیگر ۲۸ قرص دارند که ممکن است تعدادی از آن ها غیرفعال باشند.
برای مصرف صحیح، نکات زیر را رعایت کنید:
- قرص را هر روز مطابق دستورالعمل بسته مصرف کنید.
- برای فراموش نکردن مصرف، ساعت مشخصی را انتخاب کنید.
- بسته جدید را در زمان تعیین شده شروع کنید و فاصله بدون قرص را خودسرانه طولانی تر نکنید.
- اگر مصرف داروی دیگری را شروع کرده اید، درباره تداخل احتمالی آن با قرص ضد بارداری سوال کنید.
- اگر به تازگی زایمان کرده اید، در دوران شیردهی هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از شروع مصرف راهنمایی پزشکی دریافت کنید.
توجه: برای شروع مصرف، انتخاب روز مناسب یا تعیین نیاز به روش کمکی، یک دستور واحد برای همه قرص ها وجود ندارد. دستور مصرف باید بر اساس نوع فرآورده و شرایط فرد تعیین شود.
اگر مصرف قرص ضد بارداری را فراموش کردیم چه کنیم؟
اقدام مناسب به نوع قرص، تعداد قرص های فراموش شده و مدت تاخیر بستگی دارد. بنابراین، دستور مصرف یک نوع قرص را نباید برای همه انواع دیگر به کار برد.
اگر یک یا چند قرص را فراموش کرده اید:
- نام دقیق قرص و تعداد دوزهای فراموش شده را مشخص کنید.
- بروشور دارو را برای دستور مربوط به فراموشی قرص بررسی کنید.
- تا روشن شدن وضعیت، در صورت نیاز از کاندوم استفاده کنید.
اگر در روزهای اخیر رابطه بدون محافظت داشته اید، به ویژه اگر قرص ها را در ابتدای بسته فراموش کرده اید، هرچه زودتر درباره نیاز به پیشگیری اورژانسی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
پیشگیری اورژانسی با قرص های معمول روزانه تفاوت دارد. همچنین، مصرف چند قرص به صورت خودسرانه لزوما راه مناسبی برای جبران فراموشی نیست.
عوارض قرص ضد بارداری چیست؟
قرص های ضد بارداری مانند سایر داروها ممکن است عوارضی ایجاد کنند. نوع و شدت عوارض در افراد مختلف متفاوت است و همه مصرف کنندگان دچار عارضه نمی شوند.
برخی از عوارض احتمالی عبارت اند از:
- لکه بینی یا تغییر در الگوی خونریزی قاعدگی
- تهوع
- سردرد
- حساس شدن یا درد پستان ها
- تغییرات خلقی در بعضی افراد
- تغییر در میزان یا نظم خونریزی ماهانه
بسیاری از عوارض خفیف در ماه های ابتدایی مصرف کمتر می شوند. اگر عارضه ادامه پیدا کند، شدید باشد یا زندگی روزمره را مختل کند، لازم است برای بررسی نوع قرص و احتمال تغییر آن با پزشک مشورت کنید.
آیا قرص ضد بارداری باعث چاقی می شود؟
شواهد موجود افزایش وزن قابل توجه را به طور قطعی به مصرف قرص های ترکیبی نسبت نمی دهند. با این حال، تجربه افراد متفاوت است و تغییر وزن می تواند با عوامل مختلفی ارتباط داشته باشد.
اگر پس از شروع مصرف متوجه تغییر وزن شده اید، بهتر است روند آن را بررسی کنید و در صورت ادامه یا نگرانی، از پزشک راهنمایی بگیرید. برای جلوگیری از چاقی، دارو را خودسرانه قطع نکنید.
آیا قرص ضد بارداری خطرناک است؟
برای بسیاری از افراد، قرص های ضد بارداری روشی ایمن و موثر هستند؛ اما قرص های حاوی استروژن در برخی شرایط خطر عوارض جدی، از جمله لخته شدن خون، را افزایش می دهند.
مصرف قرص های ترکیبی ممکن است برای افراد دارای سابقه لخته خون، برخی بیماری های قلبی عروقی، فشار خون بالا و کنترل نشده، میگرن همراه با اورا یا برخی شرایط پزشکی دیگر مناسب نباشد. سیگار کشیدن در سن ۳۵ سالگی و بالاتر نیز می تواند خطر مصرف قرص های ترکیبی را افزایش دهد.
در صورت وجود سابقه سرطان پستان، بیماری کبدی یا مصرف داروهای خاص، انتخاب روش پیشگیری باید با ارزیابی دقیق انجام شود.
علائم هشداردهنده هنگام مصرف قرص
برخی علائم به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارند. در صورت بروز موارد زیر، به اورژانس مراجعه کنید:
- درد ناگهانی قفسه سینه یا تنگی نفس
- تورم یا درد شدید و غیرعادی یک پا
- سردرد ناگهانی و بسیار شدید
- اختلال ناگهانی در بینایی، تکلم یا حرکت اندام ها
- ضعف یا بی حسی ناگهانی در یک سمت بدن
این علائم لزوما به معنای وجود عارضه ناشی از قرص نیستند، اما ممکن است نشانه یک وضعیت جدی باشند و نباید نادیده گرفته شوند.
آیا مصرف قرص ضد بارداری بر باروری آینده تاثیر می گذارد؟
در اغلب افراد، باروری پس از قطع قرص های خوراکی ضد بارداری به سرعت بازمی گردد. مصرف این قرص ها به طور معمول باعث ناباروری دائمی نمی شود.
با این حال، زمان بازگشت تخمک گذاری و بارداری در افراد مختلف متفاوت است. سن، وضعیت سلامت باروری و مشکلات زمینه ای مانند اختلالات تخمک گذاری نیز می توانند در زمان باردار شدن نقش داشته باشند.
آیا قرص ضد بارداری از بیماری های مقاربتی جلوگیری می کند؟
خیر. قرص های ضد بارداری برای جلوگیری از بارداری طراحی شده اند و از انتقال عفونت های مقاربتی مانند HIV محافظت نمی کنند. اگر احتمال انتقال عفونت وجود دارد، استفاده صحیح از کاندوم و انجام آزمایش های لازم بر اساس میزان خطر اهمیت دارد.
آیا قرص ضد بارداری برای همه افراد مناسب است؟
خیر. انتخاب روش پیشگیری از بارداری باید بر اساس شرایط جسمی، سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، شیردهی، الگوی قاعدگی و ترجیحات فرد انجام شود.
برای برخی افراد، قرص خوراکی انتخاب مناسبی است؛ در حالی که برای دیگران، روش هایی مانند کاندوم، آی یو دی یا ایمپلنت ممکن است گزینه مناسب تری باشند. مشاوره با پزشک یا ماما کمک می کند روش مناسب تری انتخاب کنید.
سوالات متداول درباره قرص ضد بارداری
آیا می توان قرص ضد بارداری را بدون تجویز پزشک مصرف کرد؟
بهتر است پیش از شروع مصرف، نوع قرص و مناسب بودن آن برای شرایط خود را با پزشک یا داروساز بررسی کنید. سابقه بیماری، فشار خون و داروهای مصرفی در این انتخاب اهمیت دارند.
آیا مصرف قرص ضد بارداری باید هر روز ادامه پیدا کند؟
بله. قرص های روزانه باید طبق برنامه مشخص مصرف شوند. زمان مصرف، تعداد قرص های فعال و فاصله بین بسته ها به نوع دارو بستگی دارد.
آیا قرص ضد بارداری باعث قطع قاعدگی می شود؟
برخی انواع قرص می توانند خونریزی ماهانه را سبک تر کنند یا باعث شوند خونریزی در بعضی دوره ها رخ ندهد. با این حال، اگر قاعدگی قطع شده و احتمال بارداری وجود دارد، آزمایش بارداری و بررسی شرایط لازم است.
آیا در دوران شیردهی می توان از قرص ضد بارداری استفاده کرد؟
برخی قرص های حاوی پروژستین تنها در دوران شیردهی قابل استفاده هستند. زمان شروع و نوع قرص باید با توجه به شرایط مادر و زمان سپری شده از زایمان تعیین شود. قرص های ترکیبی محدودیت های بیشتری در اوایل پس از زایمان دارند.
آیا قرص ضد بارداری از بارداری صددرصد جلوگیری می کند؟
خیر. هیچ روش پیشگیری از بارداری به جز پرهیز کامل از رابطه جنسی که می تواند به بارداری منجر شود، در همه شرایط تضمین صددرصدی ندارد. قرص ها در صورت مصرف صحیح بسیار موثر هستند، اما فراموشی و بعضی تداخل ها می توانند احتمال بارداری را افزایش دهند.
جمع بندی
قرص های ضد بارداری از روش های موثر پیشگیری از بارداری هستند و در بعضی افراد می توانند به تنظیم خونریزی قاعدگی و کاهش درد آن کمک کنند. با این حال، نوع قرص، روش مصرف، عوارض احتمالی و شرایط پزشکی فرد در انتخاب آن اهمیت زیادی دارند.
برای استفاده ایمن، قرص مناسب را با توجه به شرایط خود انتخاب کنید، دستور مصرف آن را رعایت کنید و در صورت فراموشی قرص یا بروز علائم غیرعادی، راهنمایی پزشکی دریافت کنید. آگاهی از مزایا و محدودیت های هر روش، به شما کمک می کند تصمیمی آگاهانه تر برای سلامت خود بگیرید.
